Κοιλιοκάκη

Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια αυτοάνοση νόσος που προκαλείται από τη λήψη γλουτένης και επηρεάζει κυρίως το λεπτό έντερο. Η νόσος αυτή έχει σημαντικές επιπτώσεις στην πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, ενώ μπορεί να προκαλέσει ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, από ήπια ως σοβαρά. Αν και είναι πιο συχνή απ’ όσο θεωρούταν παλαιότερα, πολλές περιπτώσεις παραμένουν μη διαγνωσμένες.

Τι είναι η κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη είναι μια ανοσολογικής αιτιολογίας νόσος, κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά παθολογικά στη γλουτένη – μια πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη. Η αντίδραση αυτή οδηγεί σε βλάβη του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου, με αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της σωστής απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών της τροφής.

Όταν κάποιος αναφέρεται στην κοιλιοκάκη, δεν μιλά απαραίτητα για μια αλλεργία, ούτε τροφική δυσανεξία με τη στενή έννοια. Η κοιλιοκάκη ανήκει στις αυτοάνοσες παθήσεις, όπως ο διαβήτης τύπου 1 ή η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, και απαιτεί δια βίου διατροφή χωρίς γλουτένη.

Η πάθηση αυτή μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και δεν κάνει διακρίσεις φύλου, αν και παρουσιάζεται συχνότερα στις γυναίκες. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στους 100 ανθρώπους πάσχει από κοιλιοκάκη, αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών δεν έχει διαγνωστεί.

Κοιλιοκάκη: Αίτια και Παράγοντες κινδύνου

Η κοιλιοκάκη έχει ισχυρή γενετική βάση. Οι περισσότεροι ασθενείς φέρουν τα γονίδια HLA-DQ2 ή HLA-DQ8, αν και η ύπαρξή τους δεν αρκεί από μόνη της για την εμφάνιση της νόσου. Απαιτείται και κάποιος περιβαλλοντικός παράγοντας – όπως μια λοίμωξη, ένα έντονο στρες ή ακόμη και η έναρξη λήψης γλουτένης κατά την παιδική ηλικία – για να ενεργοποιηθεί η παθολογική αντίδραση του ανοσοποιητικού.

Επιπλέον, η κοιλιοκάκη έχει συσχετιστεί με άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, όπως:

• Διαβήτης τύπου 1
• Θυρεοειδοπάθειες
• Ρευματοειδής αρθρίτιδα
• Αυτοάνοση ηπατίτιδα

Η συνύπαρξη αυτών των καταστάσεων καθιστά σημαντική την πρώιμη διάγνωση της κοιλιοκάκης σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Συμπτώματα της πάθησης

Τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία και το άτομο. Εμφανίζονται τόσο από το πεπτικό όσο και από άλλα συστήματα του οργανισμού. Σε κάποιες περιπτώσεις, τα σημεία είναι τυπικά και εντοπίζονται στο έντερο, ενώ σε άλλες είναι σιωπηλά ή άτυπα, καθιστώντας τη διάγνωση πιο δύσκολη.

Σε γενικές γραμμές, τα πεπτικά συμπτώματα της πάθησης περιλαμβάνουν τα εξής:

• Χρόνια διάρροια ή δυσκοιλιότητα
• Φούσκωμα, αέρια και κράμπες
• Κοιλιακός πόνος
• Ναυτία, έμετος
• Απώλεια βάρους

Αντιθέτως, ορισμένα εξωπεπτικά συμπτώματα τα οποία ενδέχεται να εμφανίσουν ασθενείς με κοιλιοκάκη είναι τα παρακάτω:

• Αναιμία (συχνά σιδηροπενική)
• Κόπωση, εξάντληση
• Οστεοπόρωση ή οστεοπενία
• Δερματικά εξανθήματα (ερπητοειδής δερματίτιδα)
• Καθυστέρηση ανάπτυξης στα παιδιά
• Αμμηνόρροια ή υπογονιμότητα
• Προβλήματα συγκέντρωσης και «ομίχλη εγκεφάλου»

Διάγνωση: Πώς επιβεβαιώνεται η νόσος;

Για τη διάγνωση της κοιλιοκάκης απαιτείται συνδυασμός αιματολογικών και ιστολογικών εξετάσεων. Δεδομένου ότι τα συμπτώματα της νόσου ποικίλλουν και συχνά είναι άτυπα ή εξωπεπτικά, η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει αν δεν υπάρχει υψηλός δείκτης υποψίας.

Το πρώτο βήμα για τη διάγνωση της κοιλιοκάκης είναι ο ορολογικός έλεγχος, δηλαδή η αναζήτηση ειδικών αυτοαντισωμάτων στο αίμα που σχετίζονται με την απόκριση του οργανισμού στη γλουτένη. Οι πιο σημαντικοί δείκτες είναι οι παρακάτω:

• Αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (tTG-IgA): Πρόκειται για τον πλέον ευαίσθητο και ειδικό δείκτη. Αποτελεί την πρώτη επιλογή για screening.
• Αντισώματα έναντι των ενδομυσίων (EMA-IgA): Πολύ ειδικά αντισώματα, χρησιμοποιούνται κυρίως για επιβεβαίωση της διάγνωσης.
• Ολικά επίπεδα IgA ανοσοσφαιρίνης: Διενεργείται για τον αποκλεισμό IgA ανεπάρκειας, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.
• Αντισώματα έναντι της αποαμιδιωμένης γλιαδίνης (DGP-IgG ή DGP-IgA): Χρήσιμα ιδιαίτερα σε παιδιά κάτω των 2 ετών ή σε ασθενείς με IgA ανεπάρκεια.

Αν τα παραπάνω αντισώματα είναι αυξημένα και ο ασθενής καταναλώνει γλουτένη χωρίς πρόβλημα, ο ιατρός προχωρά στο επόμενο βήμα. Η ενδοσκοπική λήψη βιοψιών από το δωδεκαδάκτυλο είναι η μέθοδος που επιβεβαιώνει οριστικά τη διάγνωση. Η εξέταση πραγματοποιείται με γαστροσκόπηση και περιλαμβάνει τη λήψη πολλαπλών δειγμάτων από διαφορετικά σημεία του λεπτού εντέρου.

Κοιλιοκάκη: Αντιμετώπιση

Μοναδική αποτελεσματική θεραπεία για την κοιλιοκάκη είναι η αυστηρή και ισόβια αποφυγή της γλουτένης. Η εφαρμογή δίαιτας χωρίς γλουτένη οδηγεί σταδιακά σε:

• Επούλωση του εντερικού βλεννογόνου
• Πρόληψη σοβαρών επιπλοκών

Η διατροφή αυτή δεν αποκλείει μόνο το ψωμί και τα ζυμαρικά, αλλά και πλήθος επεξεργασμένων τροφίμων όπου η γλουτένη κρύβεται (π.χ. σάλτσες, αλλαντικά, καλλυντικά, φάρμακα). Για αυτό, η καθοδήγηση από διαιτολόγο με εμπειρία στην κοιλιοκάκη είναι απαραίτητη. Τα συμπτώματα θα υποχωρήσουν σταδιακά μετά από λίγες εβδομάδες αποχής από τη γλουτένη.

Τα τρόφιμα που είναι απολύτως ασφαλή περιλαμβάνουν:

• Ρύζι, καλαμπόκι, πατάτες
• Όσπρια, λαχανικά, φρούτα
• Κρέας, ψάρι, αυγά (χωρίς επεξεργασία)
• Πιστοποιημένα προϊόντα χωρίς γλουτένη

Η αγορά προσφέρει πλέον πληθώρα εναλλακτικών προϊόντων, διευκολύνοντας τη διατροφή των πασχόντων.

Επιπλοκές: Τι συμβαίνει χωρίς θεραπεία;

Η μη θεραπευμένη κοιλιοκάκη μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνιες επιπτώσεις, όπως:

• Μόνιμη δυσαπορρόφηση και υποσιτισμός
• Οστεοπόρωση, κατάγματα
• Αναιμία
• Αυξημένος κίνδυνος αποβολών
• Υπογονιμότητα
• Νευρολογικές διαταραχές
• Καρκίνος λεμφοειδούς ιστού (λέμφωμα εντέρου)

Η πρόληψη αυτών των επιπλοκών καθιστά επιτακτική την έγκαιρη διάγνωση και πιστή τήρηση της δίαιτας.

Κοιλιοκάκη: Η ζωή με τη νόσο

Η αντιμετώπιση της κοιλιοκάκης δεν περιορίζεται στη διατροφή. Απαιτεί εκπαίδευση του ασθενούς, υποστήριξη από ιατρική ομάδα και συχνά ψυχολογική ενδυνάμωση. Οι ασθενείς πρέπει να μάθουν:

• Πώς να διαβάζουν σωστά τις ετικέτες τροφίμων
• Πώς να αποφεύγουν τη διασταυρούμενη επιμόλυνση
• Ποιες είναι οι «παγίδες» σε εστιατόρια ή κοινωνικές εκδηλώσεις

Το Μικροβιολογικό Εργαστήριο Μικροβιολογική Πρόληψη σας προσφέρει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσετε εξετάσεις για κοιλιοκάκη με ασφαλή και έγκυρο τρόπο. Κλείστε το ραντεβού σας εδώ.